أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
222
قانون ( فارسى )
نيروى اولى كه تا در درون بدن با حرارت غريزى بهم نرسند و تا حرارت غريزى در آن اثر نكند پديد نمىآيد ، اين است كه نيروى اولى تا بوسيله بدن تغيير ظاهر ندهد ، كنشى از خود نشان نمىدهد ولى نيروى سرشتى چنين نيست و همينكه با حرارت غريزى برخورد كرد بدون اينكه تغيير يابد كار خود را انجام مىدهد مانند سم افعى ، يا اينكه به كمترين تغييرى كه مىيابد كارگر است مانند بيش . در بين اين دو نيروى نامبرده ، نيروى ديگرى هست كه مىتوان آن را نيروى حد واسط خواند و آن عبارت از نيروى داروهاى سمى است . بعد مىگوئيم : كنش داروها را در بدن در چهار مرحله قرار دادهاند : نخست آنكه كنش دواى تناولشده بوسيله كيفيت دوا باشد و اين كنش احساس نشود ، مانند اينكه بدن از لحاظ گرمى و سردى به حدى برسد كه احساس نگردد ، مگر اينكه تكرار گردد و يا بسيار باشد . دوم اينكه كنش از مرحله اولى نيرومندتر باشد و اثرش محسوس گردد ولى به كنشهاى بدن زيان آشكار نرساند و مجراى طبيعى آنها را تغيير ندهد ، مگر اينكه با عرضى ( روى آوردى ) همراه باشد و يا تكرار گردد و بسيار شود . سوم اينكه كنش داروهاى تناولشده زيان آشكارى برساند ولى بدرجهاى نرسد كه تباهى و مرگ را در پى داشته باشد . چهارم آنكه زيان به حدى باشد كه تباه گرداند و بكشد . اين كنش از داروهاى سمى سر مىزند و كنش دواهاى سمى از كيفيت است . و آنچه براى تمامى گوهر كشنده است سم است . باز هم توضيح مىدهيم و مىگوئيم : هر چيزى بر بدن وارد آيد كنش و واكنش بوجود مىآورد كه از سه حال خارج نيست : يا بدن آن را تغيير مىدهد و خود از آن تغيير نمىيابد ، يا بوسيله بدن تغيير مىيابد و خود نيز بدن را تغيير مىدهد و يا اينكه بدن را تغيير مىدهد و بوسيلهء بدن تغييرى بر آن وارد نمىشود . آنچه بوسيله بدن تغيير مىيابد و بدن را چنان تغيير نمىدهد كه به حساب آيد دو حالت دارد : يا همانند بدن مىشود و يا نمىشود . آنچه همانند بدن مىشود همه غذاها - بدون استثناء - است و آنچه همانند بدن نمىشود عبارت از دواى معتدل است . آنچه بوسيله بدن تغيير مىيابد و بدن را تغيير مىدهد بر دو حالت است : يا اينكه در تغيير دادن بدن و تغيير يافتن بوسيله بدن برابر است و سرانجام بوسيله بدن چنان تغيير مىيابد كه ديگر ياراى تغيير دادن بدن را از دست مىدهد و يا اينكه بالعكس سرانجام چنان تغييرى در بدن مىدهد كه بدن تباه مىگردد .